ΑΠΟΨΕΙΣΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Εμείς και η προκλητική Τουρκία | Του Φώτη Σιούμπουρα

Αρχίζουν οι Διερευνητικές επαφές Ελλάδας -Τουρκίας στην Κωνσταντινούπολη

Ποια είναι η αλήθεια για τις «διαφορές» που ισχυρίζονται οι γείτονες ότι υφίστανται μεταξύ των δύο χωρών.

Τι προβλέπουν οι διεθνείς συμβάσεις και το Διεθνές Δίκαιο για αποστρατιωτικοποίηση των νησιών , χωρικά ύδατα, εναέριο χώρο, θαλάσσιες αρμοδιότητες, ΑΟΖ, «γκρίζες ζώνες».

Του Φώτη Σιούμπουρα

Ασφαλώς και κανείς δεν περιμένει να υπάρξουν εκπλήξεις κατά τον 61ο γύρο των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών στην Κωνσταντινούπολη.  Θα πρόκειται για ένα «παιχνίδι» χαμηλών προσδοκιών, καθώς δεν αναμένεται να παραχθούν ανατροπές των υφιστάμενων γεωπολιτικών ισορροπιών. Ούτε και να δημιουργηθούν  αμέσως νέα δεδομένα είτε στις σχέσεις της Τουρκίας με την χώρα μας είτε στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και οι δύο πλευρές λένε ότι υπάρχει πολιτική βούληση για βελτίωση των σχέσεων, αλλά μετά από χρόνια οργής για τους πρόσφυγες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις θαλάσσιες αξιώσεις της Τουρκίας , τις στρατιωτικές παρεμβάσεις της και το διαιρεμένο νησί της Κύπρου, η επαναπροσέγγιση φαντάζει μια μακρινή προοπτική.

Έστω όμως και αν τα μέλη της ελληνικής αποστολής Απ. Αποστολίδης και Αλ. Κογιού είναι πεπεισμένα, ότι συζήτηση με την τουρκική αντιπροσωπεία δεν πρόκειται να υπάρξει, τουλάχιστον την πρώτη ημέρα, είναι βέβαιον ότι  οι διερευνητικές επαφές  και αναγκαίες και χρήσιμες είναι. Κι αυτό γιατί  θα δοθεί η ευκαιρία να αποκαλυφθούν οι πραγματικές προθέσεις της Τουρκίας  , οι σχεδιασμοί και οι απώτεροι σκοποί της.  Η ελληνική αντιπροσωπεία όπως είναι γνωστό  θα θέσει προς συζήτηση το μόνο θέμα , τη μόνη διαφορά που αναγνωρίζει ότι υπάρχει με την Τουρκία, αυτό  της οριοθέτησης της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο .  Η τουρκική αντιπροσωπεία  θα ζητήσει να καταγραφούν προς συζήτηση όλα τα θέματα  που η Τουρκία θεωρεί ότι πρέπει να βρεθούν στην ατζέντα των διερευνητικών επαφών  (χωρικά ύδατα, εναέριος χώρος, θαλάσσιες αρμοδιότητες, αποστρατιωτικοποίηση των νησιών , «γκρίζες ζώνες») . Με αυτή την διαφορά απόψεων μια τέτοια συζήτηση, όπως είναι φυσικό , συνοδευόμενη μάλιστα και με την αναγκαία ανασκόπηση του τελευταίου 60 ου γύρου των διερευνητικών, (είχαν διακοπεί το 2016) δεν μπορεί να κρατήσει και πολλές ώρες. Η ελληνική αποστολή θα επιστρέψει στην Αθήνα και η τουρκική στην Άγκυρα, προκειμένου  οι κυβερνήσεις των δύο χωρών να αποφασίσουν για το πλαίσιο των συζητήσεων  κατά τις διερευνητικές επαφές. Η Αθήνα πάντως είναι πεπεισμένη ότι η Τουρκία επιδιώκει να τορπιλίσει τις διερευνητικές , ιδιαίτερα μετά τις τελευταίες τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών  Νταβούτ Τσαβούσογλου και να επιρρίψει την ευθύνη  τυχόν διακοπής των στην Ελλάδα, η οποία, όπως διατείνεται η Τουρκία, «αρνείται τον διάλογο επί όλων των διαφορών», που υπάρχουν  μεταξύ των δύο χωρών. Ποιές όμως είναι αυτές οι « κύριες διαφορές», που επικαλείται η Τουρκία; Κατ αρχήν:

Το νομικό καθεστώς των νήσων του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου  διέπεται από δύο διεθνείς Συνθήκες:  Από τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, μεταξύ της Μ. Βρετανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ελλάδος, Ιαπωνίας, Ρουμανίας και του Σερβο-Κροατο-Σλοβενικού Κράτους αφενός και της Τουρκίας αφετέρου, και από τη  Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947, μεταξύ των νικητών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, αφενός, και της Ιταλίας, ως ηττημένης του πολέμου, αφετέρου, δυνάμει της οποίας η Ιταλία,  εκχώρησε εν πλήρει κυριαρχία  στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα και τις πέριξ νήσους. Η εκχώρηση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα έγινε από την Ιταλία και όχι από την Τουρκία, η οποία δεν ήταν συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη αυτή. Επομένως, δεν μπορεί να διεκδικεί δικαιώματα από αυτήν.

Ισχυρίζεται η Τουρκία ότι με τη Συνθήκη της Λωζάννης η Ελλάδα δεν απέκτησε την κυριαρχία όλων των νησιών του Αιγαίου  αλλά ορισμένων από αυτά, επομένως τα υπόλοιπα νησιά ανήκουν στην Τουρκία, ως καθολικής διαδόχου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο ισχυρισμός αυτός δεν ευσταθεί, τουναντίον, από τη διατύπωση του άρθρου 12 της Συνθήκης προκύπτει ακριβώς το αντίθετο. Στο άρθρο 12, ορίζεται ότι «επικυρώνεται η κυριαρχία της Ελλάδας επί των νήσων της Ανατολικής Μεσογείου  εξαιρουμένων  των νήσων  Ίμβρου, Τενέδου και Λαγουσών (Μαυρυών), καθώς και των νήσων των κειμένων σε απόσταση μικροτέραν  των τριών μιλίων από την ασιατική ακτή, αι οποίαι παραμένουν υπό την τουρκική κυριαρχία». Επίσης, «δεν περιέρχονται στην Ελλάδα οι νήσοι που τελούν υπό την κυριαρχία της Ιταλίας», οι οποίες αργότερα, με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947, εκχωρήθηκαν από την Ιταλία στην Ελλάδα.

Με βάση τη γραμματική ερμηνεία του ανωτέρω άρθρου, στην Ελλάδα περιήλθαν κατά πλήρη κυριαρχία όλα τα νησιά του Αιγαίου πλην των τριών κατονομαζομένων νήσων και όλων των νήσων, που απέχουν από την «ασιατική ακτή» μέχρι τρία ναυτικά μίλια (ν.μ.), οι οποίες  περιήλθαν στην Τουρκία. Τι ποιό σαφές!

Ως προς τα Δωδεκάνησα, με βάση  το άρθρο 14 παρ. 1. υπό το «Τμήμα V . Ελλάς Ειδικοί Όροι», της Συνθήκης των Παρισίων,  «Η Ιταλία εκχωρεί στην Ελλάδα εν πλήρει κυριαρχία τας νήσους της Δωδεκανήσου, τας κάτωθι απαριθμουμένας, ήτοι: Αστυπάλαιαν, Ρόδον, Χάλκην, Κάρπαθον, Κάσον, Τήλον, Νίσυρον,  Κάλυμνον, Λέρον, Πάτμον, Λιψόν, Σύμην, Κω και Καστελόρριζον, ως και τας παρακειμένας νησίδας».

Από  τη γραμματική ερμηνεία του ανωτέρω άρθρου της Συνθήκης των Παρισίων, καθίσταται σαφές ότι η Ελλάδα απέκτησε από την Ιταλία, εν πλήρει κυριαρχία, όλα τα αναφερόμενα στο άρθρο αυτό νησιά καθώς και τις παρακείμενες νησίδες.

Επιπλέον, το άρθρο 16 της Συνθήκης της Λοζάνης ορίζει ότι «η Τουρκία δηλοί ότι παραιτείται παντός τίτλου και δικαιώματος πάσης φύσεως επί των εδαφών ή εν σχέσει προς τα εδάφη άτινα κείνται πέραν των προβλεπομένων υπό της παρούσης Συνθήκης ορίων, ως και επί των νήσων, εκτός εκείνων ων η κυριαρχία έχει αναγνωρισθεί αυτή δια της παρούσης Συνθήκης».

Περαιτέρω, το άρθρο 15 της Συνθήκης της Λοζάνης ορίζει ότι η Τουρκία  παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμουμένων νήσων, τουτέστιν, της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας, και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων ως  και της νήσου Καστελόριζου.

Επομένως, ο κατά καιρούς προβαλλόμενος ισχυρισμός της Τουρκίας ότι υπάρχουν νησιά στο Αιγαίο το νομικό καθεστώς των οποίων δεν έχει ρυθμιστεί με τις Συνθήκες είναι παντελώς αβάσιμος.  Ουσιαστικά με τους ισχυρισμούς της, η Τουρκία ζητά την αναθεώρηση της Συνθήκης της Λοζάνης, κάτι το οποίο δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη σύμφωνη γνώμη  των επτά (7) συμβαλλομένων σ’ αυτήν κρατών.  Ως προς τους ισχυρισμούς της για τα Δωδεκάνησα, η Τουρκία, όπως έχει ήδη αναφερθεί,  δεν ήταν συμβαλλόμενο κράτος στη Συνθήκη των Παρισίων και επομένως δεν έχει δικαίωμα να ζητήσει αναθεώρηση.

Τουρκία

 

Στρατιωτικοποίηση των νησιών

Ως προς την στρατιωτικοποίηση των νήσων του ανατολικού Αιγαίου, είναι αλήθεια ότι δυνάμει του άρθρου 13 της Συνθήκης της Λοζάνης, «προς εξασφάλισην της Ειρήνης επιβάλλεται στην Ελληνική κυβέρνηση η  υποχρέωση όπως εν ταις νήσοις Μυτιλήνη, Χίω, Σάμω και Ικαρία αι ειρημέναι νήσοι δεν θα χρησιμοποιηθώσιν εις εγκατάστασιν ναυτικής βάσεως ή εις ανέγερσιν οχυρωματικού τινός έργου».   Επίσης, δυνάμει του άρθρου 14, Παρ. 2. Της Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων «Αι ανωτέρω νήσοι θα αποστρατικοποιηθώσι και θα παραμείνωσιν  αποστρατικοποιημέναι.

Εάν η Ελλάδα διατηρεί πράγματι ορισμένες στρατιωτικές δυνάμεις ή εγκαταστάσεις στις ανωτέρω νήσους, αυτό δεν γίνεται για επιθετικούς σκοπούς, αλλά  προς άσκηση του υπό του άρθρου 51 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ αναγνωριζόμενου δικαιώματος νομίμου αμύνης κάθε κράτους και  οφείλεται στην συνεχή απειλή που δέχονται επί δεκαετίες τα ελληνικά νησιά από την Τουρκία.

Είναι χαρακτηριστικό πάντως πως το δικαίωμα της Ελλάδας να εξοπλίσει τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη αναγνωρίσθηκε από την Τουρκία, σύμφωνα και με την επιστολή που απηύθυνε στον έλληνα πρωθυπουργό στις 6 Μαΐου 1936 ο τότε Τούρκος πρέσβης στην Αθήνα Roussen Esref, κατόπιν οδηγιών της κυβέρνησής του. Η τουρκική κυβέρνηση επανέλαβε αυτή τη θέση, όταν ο τότε υπουργός εξωτερικών της Τουρκίας, Rustu Aras, απευθυνόμενος προς την τουρκική εθνοσυνέλευση με την ευκαιρία της κύρωσης της Συμβάσεως του Montreux, αναγνώρισε ανεπιφύλακτα το νόμιμο δικαίωμα της Ελλάδας να εγκαταστήσει στρατεύματα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, με τις εξής δηλώσεις του: “Οι διατάξεις που αφορούν τις νήσους Λήμνο και Σαμοθράκη, οι οποίες ανήκουν στη γειτονική μας και φιλική χώρα Ελλάδα και είχαν αποστρατικοποιηθεί κατ’ εφαρμογήν της Σύμβασης της Λωζάννης του 1923, επίσης καταργήθηκαν με τη νέα Σύμβαση του Montreux και αυτό μας ευχαριστεί ιδιαίτερα” .

Σύμφωνα με τις ελληνικές θέσεις, η Τουρκία δεν έχει κανένα δικαίωμα να επικαλείται τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων, καθώς δε ήταν συμβαλλόμενο μέρος σ’ αυτή. Οι διατάξεις περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών, αποτελούν γι’ αυτή res inter alios acta (ζήτημα που αφορά άλλον). Επίσης, σύμφωνα με τη Σύμβαση της Βιέννης (1969) για το Δίκαιο των Συνθηκών, ένα δικαίωμα «γεννιέται» υπέρ τρίτου κράτους, μόνο αν όλα τα κράτη που έχουν υπογράψει μια Συνθήκη, συμφωνούν σχετικά. Κανένα όμως από τα συμβαλλόμενα κράτη δεν έχει διαμαρτυρηθεί για τη στρατιωτικοποίηση των Δωδεκανήσων από την Ελλάδα.

Η χώρα μας υποχρεώθηκε να προβεί στις αναγκαίες αμυντικές προπαρασκευές, που θα της επιτρέψουν αν χρειαστεί να ασκήσει το δικαίωμα της νόμιμης άμυνας όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 51 του Χάρτη του Ο.Η.Ε., μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, την ίδρυση  στη Σμύρνη της Στρατιάς του Αιγαίου ,που βρίσκεται εκτός των νατοϊκών σχεδιασμών, διαθέτει μεγάλο αριθμό αποβατικών σκαφών και ειδικεύεται στις αμφίβιες επιχειρήσεις και τις συνεχείς προκλήσεις τούρκων αξιωματούχων  περί  κατάληψης  ελληνικών νήσων ή επίλυσης των διαφορών με την δύναμη των όπλων. Χαρακτηριστικές είναι οι πρόσφατες δηλώσεις του παλαίμαχου τούρκου πολιτικού (του κόμματος VATAN) και συμμάχου του Ερντογάν, Ντογού Περιντσέκ. Είπε προκλητικά : «τα θέματα της ανατολικής Μεσογείου δεν μπορούν να επιλυθούν με το δίκαιο, αλλά με τη δύναμη και με το στρατό»

 

Θαλάσσιες ζώνες

Όσον αφορά τις θαλάσσιες ζώνες, χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) κλπ, όλα αυτά ρυθμίζονται από τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Είναι αλήθεια ότι η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση αυτή, παρά ταύτα όμως δεσμεύεται από τις διατάξεις της διότι, όπως έχει κρίνει το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, οι διατάξεις της εν λόγω Σύμβασης δεσμεύουν και τα κράτη, που δεν την έχουν υπογράψει, ως διεθνές εθιμικό δίκαιο.

Η Σύμβαση αυτή προβλέπει, στα άρθρα 2 και 3,  ότι η κυριαρχία κάθε παράκτιου κράτους    εκτείνεται στην παρακείμενη  θαλάσσια ζώνη,  που ορίζεται ως χωρική θάλασσα. Κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να καθορίζει το εύρος της χωρικής του θάλασσας, το οποίο δεν υπερβαίνει τα δώδεκα (12) ν.μ.. Στην περίπτωση που δύο χώρες είναι αντικείμενες ή συνορεύουσες, τότε για τον καθορισμό των χωρικών τους υδάτων ισχύει η μέση γραμμή.

Η Ελλάδα, για τη διευκόλυνση της διεθνούς ναυσιπλοΐας στο Αιγαίο, έχει καθορίσει  το εύρος των χωρικών της υδάτων στα έξι (6) ναυτικά μίλια, δυνάμει όμως των ανωτέρω άρθρων της Σύμβασης για το δίκαιο της Θάλασσας έχει το δικαίωμα να τα επεκτείνει ανά πάσα στιγμή μέχρι τα δώδεκα (12) ν.μ. Το δικαίωμα αυτό ασκείται μονομερώς από κάθε παράκτιο κράτος και δεν εξαρτάται από τη συναίνεση κανενός άλλου κράτους. Επομένως, το «Ψήφισμα της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης» το οποίο ορίζει ότι η τυχόν επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας πέρα των έξι ν.μ αποτελεί αιτία πολέμου (casus belli) είναι νόμω αβάσιμο, παράνομο και αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου.

Ισχυρίζεται η Τουρκία ότι η Ελλάδα,  έχοντας  ορίσει τον εθνικό εναέριο χώρο της στα δέκα (10) ναυτικά μίλια, παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο ενώ θα έπρεπε, κατ’ αυτήν να είχε τα έξι ν.μ., όσο είναι και τα χωρικά της ύδατα. Η απάντηση είναι ότι αφού η Ελλάδα, κατά τα ανωτέρω, έχει ανά πάσα στιγμή το αποκλειστικό δικαίωμα να επεκτείνει μονομερώς τα χωρικά της ύδατα και κατά συνέπεια και τον εθνικό εναέριο χώρο της μέχρι τα δώδεκα ναυτικά μίλια, γιατί δεν μπορεί να επεκτείνει μόνο τον εναέριο χώρο της στα δέκα;

 

Υφαλοκρηπίδα

Η υφαλοκρηπίδα ενός παράκτιου κράτους αποτελείται από το θαλάσσιο βυθό και το υπέδαφός του που εκτείνεται πέραν  της χωρικής του θάλασσας….. σε μια απόσταση 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσης. Επί της υφαλοκρηπίδας το παράκτιο κράτος έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει και να ρυθμίζει τις γεωτρήσεις για όλους τους σκοπούς.

Θαλάσσιες ζώνες δεν έχει μόνο η ηπειρωτική χώρα, όπως ισχυρίζεται η Τουρκία, αλλά και τα νησιά. Σύμφωνα με το άρθρο 121 της Σύμβασης για το δίκαιο της Θάλασσας, τα νησιά έχουν χωρική θάλασσα, Υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, που καθορίζονται όπως και στην ηπειρωτική χώρα, εξαιρουμένων των βράχων που δεν μπορούν να διατηρήσουν ανθρώπινη διαβίωση και  δική τους οικονομική ζωή.

Η οριοθέτηση της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας μεταξύ κρατών με αντικείμενες ή προσκείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας με βάση το διεθνές δίκαιο, με σκοπό την επίτευξη  δίκαιης λύσης. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, τα ενδιαφερόμενα κράτη προσφεύγουν στις διαδικασίες που προβλέπονται στο μέρος ΧV, όπου το άρθρο 279 της Σύμβασης ορίζει ότι τα κράτη θα πρέπει να επιλύουν οποιαδήποτε μεταξύ τους διαφορά σχετικά με την ερμηνεία ή εφαρμογή της Σύμβασης με ειρηνικά μέσα που αναφέρονται στο άρθρο 33 παρ. 1 του Χάρτη του ΟΗΕ. Αυτό είναι  που επί δεκαετίες ζητάει η Ελλάδα.

Αυτές είναι οι διατάξεις του Διεθνούς Δικαίου που ρυθμίζουν τα επίμαχα θέματα μεταξύ των δύο χωρών και είναι απορίας  άξιον πως η Τουρκία τολμάει να ισχυρίζεται ότι οι διεκδικήσεις της είναι σύμφωνες  με το Διεθνές Δίκαιο.

 

Πηγές:

.Βιβλίο «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις» Άγγελου Μ. Συρίγου , καθηγητή Διεθνούς Δικαίου, Υφυπουργού Παιδείας.

.Εισήγηση  αντιπτεράρχου (Ι)ε.α. Ιωάννη Αναστασάκη στις εργασίες του NDU/NESA CSS για θέματα της Εγγύς Ανατολής και Νότιας Ασίας.

. Βιβλίο «Το νομικό καθεστώς των νήσων του Αιγαίου» του Δρ. Ιωάννη Παπαφλωράτου.

. Ομιλία  Παναγιώτη Ι. Κανελλόπουλου, Ομότιμου καθηγητή του Δικαίου της ΕΕ, καθηγητή ευρωπαϊκής έδρας Jean Monnet, αντιπροέδρου της Ελληνικής Ένωσης Ευρωπαϊκού Δικαίου, πρώην μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Υπουργείου Εξωτερικών.

 






Ομάδα Best News

Η ομάδα μας αποτελείται από έμπειρους δημοσιογράφους με θετικό πνεύμα.

Σχετικά άρθρα

Back to top button