Best TimeΨΥΧΗ

Το άδειο βάζο του Ντάστιν Χόφμαν – Ψυχική λογιστική

Το χρήμα, αν ξέρεις να το μεταχειριστείς, είναι ο δούλος σου, αλλά αν δεν ξέρεις, είναι ο αφέντης σου. Οράτιος

Πολλά χρόνια πριν γίνουν και οι δύο διάσημοι, ο Τζην Χάκμαν και ο Ντάστιν Χόφμαν ήταν συγκάτοικοι. Οι άγνωστοι τότε καλλιτέχνες, είχαν όπως είναι λογικό οικονομικά προβλήματα.

Γράφει η Χρύσα Καλαϊτζή, Ψυχίατρος – Ψυχοθεραπεύτρια

Ο Χάκμαν διηγείται πως κάποτε ο Χόφμαν του ζήτησε δανεικά γιατί δεν είχε να πληρώσει το μερίδιό του για το νοίκι. Ο Χάκμαν συμφώνησε και προχώρησαν και οι δύο στην κουζίνα. Εκεί ο Χάκμαν πρόσεξε πως ο Χόφμαν είχε διάφορα βάζα με χρήματα, που είχαν επάνω τους ετικέτες όπως δίδακτρα, φαγητό, νοίκι, κοκ. Το βάζο με την ετικέτα νοίκι ήταν όντως άδειο, όμως όλα τα άλλα είχαν αρκετά χρήματα.

Όταν ο Χάκμαν τον ρώτησε γιατί ζητάει δανεικά εφόσον έχει αρκετά χρήματα στη διάθεσή του, ο Ντάστιν Χόφμαν έδειξε το άδειο βάζο όπου έβαζε τα χρήματα για το νοίκι. Τα βάζα του αντιπροσώπευαν ιερά στεγανά, και η μεταφορά χρημάτων από το ένα στο άλλο δεν ήταν αποδεκτή εναλλακτική. Βλέπετε ακόμα και οι διάσημοι σταρ του Χόλιγουντ, έχουν τα κολλήματα τους.

Η κοινή λογική και η οικονομική θεωρία ορίζουν ότι το χρήμα είναι ρευστό: 20 ευρώ στο βάζο για το νοίκι έχουν την ίδια αγοραστική αξία με 20 ευρώ στο βάζο για τα δίδακτρα. Όμως τα νοικοκυριά παραδοσιακά χρησιμοποιούν τέτοιες μεθόδους για να μην παρασύρονται σε δαπάνες και αμελούν τις βασικές τους υποχρεώσεις. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται ψυχική λογιστική (mental accounting).

Ψυχική λογιστική είναι η τάση των ανθρώπων να ξεχωρίζουν τα χρήματά τους σε διαφορετικούς λογαριασμούς (πραγματικούς ή φανταστικούς) ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους ή τον σκοπό για τον οποίο θα χρησιμοποιηθούν.

Παρότι όλοι λίγο ή πολύ χρησιμοποιούμε αυτή την ψυχική λογιστική προκειμένου να ελέγξουμε τα έξοδά μας, δεν είναι λίγες οι φορές που η πρακτική αυτή μας οδηγεί σε σημαντικά λάθη και απώλειες. Για παράδειγμα, πόσοι από εμάς αρνούμαστε να πειράξουμε τα χρήματα για τις σπουδές των παιδιών ή τα χρήματα από την κληρονομιά της γιαγιάς, χρήματα τα οποία μας αποφέρουν τόκο περί το 3-4%, αλλά ταυτόχρονα έχουμε υπόλοιπο στην πιστωτική μας κάρτα που τοκίζεται σχεδόν με 20%;

Μια μελέτη που διεξήγαγαν οι Ντέιβιντ Γκρος και Νικ Σουλέλες το 2002 στις ΗΠΑ βρήκε πως το τυπικό μέσο νοικοκυριό στις ΗΠΑ έχει πάνω από 5.000$ σε ρευστό με τη μορφή καταθετικών λογαριασμών με επιτόκιο 5%, και σχεδόν 3.000$ υπόλοιπο σε πιστωτικές κάρτες με επιτόκιο περί το 18%.

Γιατί όμως λειτουργούμε έτσι; Νομίζω πως η απάντηση κρύβεται στην διαφορετική συναισθηματική αξία που δίνουμε σε κάθε τι.

1. Τα λεφτά για τις σπουδές των παιδιών είναι σχεδόν ιερά. Το ίδιο και 2. Η κληρονομιά της αγαπημένης μας γιαγιάς. Δυστυχώς όμως, όπως έγινε ξεκάθαρο σε όλους μας την τελευταία περίοδο, οικονομικά και συναισθηματισμός δεν πάνε πολύ καλά μαζί. Άρα λοιπόν, στην ψυχική λογιστική, ότι μας είναι πολύτιμο, δεν το αγγίζουμε, ακόμα κι αν κάτι τέτοιο θα μας απέφερε οικονομικά οφέλη.

1. Οι άνθρωποι λοιπόν, φέρονται διαφορετικά στα χρήματα ανάλογα με τον σκοπό για τον οποίο τα προορίζουν.

 

Ας υποθέσουμε πως θέλατε πολύ να δείτε τους Pink Floyd που ήρθαν στη χώρα μας και πως είχατε αποφασίσει να δαπανήσετε 50 ευρώ για το εισιτήριό σας.

A) Φτάνοντας μπροστά στο γκισέ του ταμείου, διαπιστώσατε πως τα 50 ευρώ που είχατε βάλει στην τσέπη για να πληρώσετε, έχουν εξαφανιστεί – προφανώς δεν έπρεπε να ψάξετε τόσο άτσαλα για τον αναπτήρα σας! Θα βγάζατε 50 ευρώ από το πορτοφόλι σας να αγοράσετε εισιτήριο ή αφού ο προϋπολογισμός σας είχε εξαντληθεί δεν θα βλέπατε τη συναυλία;

Β) Αν πάλι είχατε προλάβει και είχατε αγοράσει το εισιτήριό σας, και φτάνοντας στο σπίτι διαπιστώνατε πως το χάσατε, θα αγοράζατε καινούργιο εισιτήριο;

Με βάση τη λογική, και στις δύο περιπτώσεις το δίλημμα είναι το ίδιο: θα δίνατε άλλα 50 ευρώ για το εισιτήριο. Όμως, η ψυχική λογιστική δεν επιτρέπει τόση λογική. Στην πρώτη εκδοχή, οι περισσότεροι από εμάς θα ξαναέδιναν 50 ευρώ, καθώς τα χρήματά είχαν χαθεί στην γενική τους μορφή, πριν προλάβουν να μπουν στον ψυχικό λογαριασμό με τίτλο “χρήματα για διασκέδαση”. Στην δεύτερη εκδοχή όμως, λίγοι θα ξαναέπερναν εισιτήριο, δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός “χρήματα για διασκέδαση” είχε ήδη ξοδευτεί (εξαίρεση αποτελούν οι φανατικοί των Pink Floyd, στους οποίους τα χρήματα για το νέο εισιτήριο προέρχονται από τον λογαριασμό “πράγματα πολύτιμα σαν το οξυγόνο”)!
Το άδειο βάζο του Ντάστιν Χόφμαν – Ψυχική λογιστική

2. Επίσης, οι άνθρωποι φέρονται διαφορετικά στα χρήματα ανάλογα με την προέλευσή τους.

 

Ένα μεσημέρι πηγαίνοντας στο ιατρείο με την Σοφία, τη γραμματέα μου, βρήκαμε 50 ευρώ στο δρόμο. Δεν έφτασαν ποτέ στο ιατρείο. Μπήκαμε στο πρώτο μαγαζί με καλλυντικά και ψωνίσαμε ότι άχρηστο βρήκαμε μπροστά μας. Μάλιστα, το κόστος αυτών που αγοράσαμε ήταν αρκετά μεγαλύτερο των 50 ευρώ που είχαμε τόσο απρόβλεπτα βρει.

Η άμυαλη αυτή συμπεριφορά είναι απίστευτα συνηθισμένη. Οι επιστροφές φόρου, τα μπόνους από τη δουλειά μας και τα κέρδη από τυχερά παιχνίδια, όπως τα χρήματα που βρίσκουμε στον δρόμο, έχουν την τάση να εξατμίζονται εν ριπή οφθαλμού, πολλές φορές μάλιστα συμπαρασύροντας και άλλα χρήματα στο δρόμο της απώλειας… Παρομοίως, είναι περισσότερο πιθανό να αγοράσουμε εκείνη την επώνυμη τσάντα με την επιστροφή της εφορίας παρά με τον μισθό μας, καθώς η επιστροφή της εφορίας λογίζεται ασυνείδητα ως “δώρο” και δεν νιώθουμε ενοχές να την ξοδέψουμε εν ριπή οφθαλμού.

Η ψυχική λογιστική δεν είναι ένα δαιμόνιο που πρέπει να ξορκίσουμε.

Στο κάτω κάτω της γραφής, πολλά παιδιά κατάφεραν να σπουδάσουν επειδή οι γονείς τους είχαν θεωρήσει ως “απαραβίαστο” τον λογαριασμό με τα χρήματα των σπουδών τους, ενώ κάθε μεγάλος οργανισμός, εταιρεία, κράτος, με αντίστοιχο τρόπο προϋπολογίζει συγκεκριμένα ποσά για την εκπαίδευση, την διαφήμιση, την πρόσληψη προσωπικού κ.ο.κ.

Όμως, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι το χρήμα είναι ρευστό. Ανεξάρτητα με την προέλευση ή τον σκοπό του, το χρήμα είναι το ίδιο. Μειώστε την ανεξέλεγκτη δαπάνη των χρημάτων που θεωρείτε δώρο (θεόσταλτο ή ανθρώπινο), συνειδητοποιώντας ότι τα χρήματα αυτά έχουν την ίδια αξία με τα χρήματα που βγάζετε με τον ιδρώτα σας. Επίσης πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι δεν έχει νόημα να αποταμιεύετε χρήματα με μηδενικά σχεδόν επιτόκια και ταυτόχρονα να χρωστάτε μεγάλα ποσά με επιτόκια που προσεγγίσουν ακόμα και το 20%. Παρότι είναι λογικό να έχετε χρήματα στην άκρη για “μια δύσκολη στιγμή”, διαθέστε τμήμα αυτού του ποσού για να ξεπληρώσετε υπερτοκιζόμενα χρέη σας.

Το άδειο βάζο του Ντάστιν Χόφμαν – Ψυχική λογιστική

Δες ακόμη: Ψυχική λογιστική – Η σχέση μας με το χρήμα

Tags

Chrisa Sarantopoulou

Ταξιδεύω Γράφω Διαβάζω Χορεύω Κολυμπάω! Η θάλασσα και οι λέξεις μου, ότι με ορίζει. Αθεράπευτα ρομαντική. Έχω ένα ονειροπόλο πνεύμα αλλά ξέρω να πατώ στη γη. Λατρεύω τους ανθρώπους που λένε αλήθειες, τα ζώα και τη φύση. Γελάω, χαμογελάω και σκέφτομαι θετικά. Ένα αθώο παιδικό βλέμμα μπορεί να με κάνει να αναθεωρήσω χίλια πράγματα στη ζωή μου. Παθιάζομαι με ένα χαμόγελο. Ηρεμώ με μια αγκαλιά και με μια ματιά στη θάλασσα. Ήμουν μια κάμπια, που τώρα είναι χρυσαλίδα και θέλω να γίνω πεταλούδα.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Close