Συνέντευξη στο «Best News» παραχώρησε στις 25 Μαιου 2025 ο Μεσσήνιος καραγκιοζοπαίχτης Τάσος Τσώνης, παρουσιάζοντάς μας την αγάπη του για τον Καραγκιόζη, την πορεία και την τωρινή κατάσταση του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών, αλλά και το δικό του αφιερωμένο στη συγκεκριμένη λαϊκή τέχνη δημιούργημα, τον «Καραγκιόζ μπερντέ».
Του Σταύρου Μαρινόπουλου
1. Κύριε Τσώνη, εκ μέρους του «Best News», χαίρετε! Μιλήστε μας λίγο για εσάς και την απόφασή σας να ασχοληθείτε με τον γνωστό «Μαυρομάτη». Κάντε μας μια μικρή εισαγωγή.
Ο Καραγκιόζης με μάγεψε, όταν τον πρωτοείδα σε παράσταση του Μίμη Μάνου, στον τόπο καταγωγής μου, στην Φοινικούντα, σε ηλικία περίπου τριών ετών. Τα ψαροχώρια στη γύρω περιοχή δεν είχαν πολλά θεάματα, αλλά οι παραστάσεις Καραγκιόζη ήταν συχνές και προσιτές. Από μικρός, είχα τη «φλέβα» κι από δώδεκα ετών, με τη στήριξη της οικογένειάς μου, άρχισα να ασχολούμαι πιο έντονα.
2. Είστε ο δημιουργός του «Καραγκιόζ μπερντέ» και του προσωπικού σας θιάσου. Όλο αυτό αποτέλεσε ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα;
Δεν περίμενα ότι τόσο μικρός θα έφτανα εδώ. Πίστευα πως ήθελα λίγο χρόνο ακόμα. Ωστόσο, πολύς κόσμος με αγκάλιασε από τότε που έδινα παραστάσεις στον Ναυτικό Όμιλο Καλαμάτας κι έτσι γεννήθηκε η ιδέα. Ο «Καραγκιόζ μπερντές» έλειπε από την πόλη, καθώς δεν είναι ένα μουσείο, ένα εκθετήριο, αλλά ένας χώρος για να κατασκευάζονται καινούργιες φιγούρες και να παίζονται νέες παραστάσεις. Όπως αντιλαμβάνεστε, πρόκειται περί κάτι μοναδικού στην Πελοπόννησο.
3. Θα ήθελα να σας ρωτήσω το εξής: Η Πολιτεία σας στήριξε σε όλο αυτό;
Όχι. Δυστυχώς, το κράτος δεν την πολυφροντίζει την τέχνη. Για την δημιουργία αυτού του χώρου δεν με βοήθησε κάποιος. Αποτελεί μια καθαρά ιδιωτική πρωτοβουλία. Ευελπιστώ ότι στο μέλλον η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ίσως και η Περιφέρεια, θα με στηρίξουν σε μια εργασία, ένα συνέδριο ή μια ημερίδα για την ιστορία του Καραγκιόζη. Παρόλα αυτά, οι Δήμοι βοηθούν το καλοκαίρι και δίνουμε παραστάσεις σε χωριά που δεν ακούγεται κάτι, «σε τόπους σβησμένους από τον χάρτη», φέρνοντας κοντά πολλούς ανθρώπους.
4. Σας ρωτάω, διότι από την πλευρά του καραγκιοζοπαίχτη Μιχάλη Ζαχαρή είχε καταγγελθεί ότι όταν οι Τούρκοι διεκδίκησαν την ταυτότητα του Καραγκιόζη στην UNESCO κι ενημερώθηκε το Υπουργείο Πολιτισμού για το ζήτημα, ο αρμόδιος Έλληνας αξιωματούχος απάντησε: «Έλα μωρέ, με τον Καραγκιόζη θα ασχολούμαστε τώρα;» Γνωρίζετε επ΄αυτού; Τι έχετε να πείτε;
Πάντα ο πολιτισμός είναι δευτερεύον και τριτεύον ζήτημα στην γραφειοκρατία μας. Το Υπουργείο Πολιτισμού δεν χειρίστηκε σωστά το θέμα, ώστε να διαφυλάξει την ταυτότητα του ελληνικού Καραγκιόζη. Προσέξτε, δεν λέω ότι ο τουρκικός Καραγκιόζης είναι ελληνικός. Επισημαίνω πως στην UNESCO αυτήν την στιγμή δεν προβάλλεται ότι η Ελλάδα έχει μια δική της ιστορία που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με έναν λευκό μουσαμά.
5. Ο Καραγκιόζης, αρκετά συχνά, λόγω του σκηνικού (π.χ. σαράι), αλλά κι άλλων χαρακτήρων (π.χ. Βεληγκέκας, Πασάς), εντάσσεται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Ωστόσο, μένει πάντα πιστός σε αυτό το χρονικό πλαίσιο;
Οι καραγκιοζοπαίχτες επέλεξαν να είναι απέναντι το σαράι, ο Πασάς και οι λοιποί Οθωμανοί ως σύμβολα της εξουσίας. Σταδιακά, όμως, ο Καραγκιόζης απέκτησε μεγαλύτερη θεματολογία από την αρχαία ελληνική μυθολογία, τον Μεσαίωνα, την Επανάσταση ή άλλες χρονικές περιόδους. Ωστόσο, η τοποθέτηση των χαρακτήρων στα έργα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Από την άλλη πλευρά, η λαϊκή παράδοση έχει κι ένα κράμα εποχών, όπου τίποτα δεν είναι ελληνικό και τίποτα δεν είναι ξένο. Βέβαια, οι πιο σύγχρονοι καραγκιοζοπαίχτες είναι σε θέση να κρατήσουν ένα μέτρο. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, λέω κι εγώ ότι ο ρεμπετόμαγκας Σταύρακας δεν μπορεί να συνομιλεί με τον Ταχίρ, τον υπασπιστή του Πασά. Όμως, ο Καραγκιόζης χαρακτηρίζεται κι από μια «Βαβυλωνία». Μια «Βαβυλωνία» που κάνει τα παιδιά-θεατές να αναρωτιούνται γιατί είναι ξυπόλητος, θυμίζοντάς τους ανάλογες εικόνες από την Αφρική ή την Γάζα. Κι εκεί ακριβώς, μέσα από την «Βαβυλωνία» του, ο Καραγκιόζης αναδεικνύει κάποιες αλήθειες παγκοσμίου ενδιαφέροντος. Η Ελλάδα είναι η μόνη που έχει αυτό το θέατρο σκιών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
6. Τι γίνεται στις υπόλοιπες χώρες;
Επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο τουρκικός Καραγκιόζης πέρασε από πολλά μέρη. Ωστόσο, το ερώτημα δεν είναι μόνο σε ποιον τόπο παίχτηκε ο Καραγκιόζης, αλλά πού παρέμεινε κι «άνθισε». Διότι κι ο ελληνικός παίχτηκε στην Γαλλία, αλλά δεν δημιουργήθηκε ένα αντίστοιχο θέατρο σκιών εκεί. Σε όλο αυτό, ρόλο έπαιξε και το θρησκευτικό, μυστηριακό στοιχείο που κρατήθηκε στην Ελλάδα και στην Ανατολή, όπου εκεί βρίσκεται η μαγεία, η γοητεία. Στην Ινδονησία, ας πούμε, υπάρχουν τέτοια στοιχεία. Προς το Βυζάντιο πάλι, είναι δυσδιάστατα τα περί Θεού, ενώ στην Δύση όλα γίνονται πιο χειροπιαστά. Στο Λεβάντε επικρατεί η πίστη σε έναν άγνωστο ως προς την ουσία του, αλλά υπαρκτό Δημιουργό. Γι’ αυτό, κατ’ εμέ, διατηρήθηκε αυτή η παράδοση στην χώρα μας, λόγω και της οθωμανικής επίδρασης.
7. Πιστεύετε ότι ο Καραγκιόζης αναπαράγει κάποια στερεότυπα, φοράει ταμπέλες σε κάποιες κατηγορίες ανθρώπων (επαγγελματικές, εθνικές);
Όχι, σάτιρα κάνει. Προσπαθεί να φέρει μια ισορροπία στην κοινωνία, παρουσιάζοντας με αστείο τρόπο καταστάσεις. Εδώ σημαντική ευθύνη έχει ο ίδιος ο καραγκιοζοπαίχτης. Προσωπικά, δεν πιστεύω ότι είναι σωστό να είναι ιδιαίτερα «αιχμηρός» και να προσβάλλει το κοινό του. Μπορεί από κάτω να παρακολουθεί ένας δημοσιογράφος, ένας κληρικός, ένας άνθρωπος της εξουσίας. Από την άλλη, είναι ορθό να εμφανίζονται στο πανί και οι δύο όψεις ενός νομίσματος (π.χ. ο διοικητής που νοιάζεται μόνο για τον ίδιο και το αντίπαλον δέος του σε αντίθεση με αυτόν που αναγνωρίζει τα θετικά στην προσωπικότητα του Καραγκιόζη και τον βοηθάει). Υπάρχουν πάντα και παντού οι καλοί και οι κακοί. Εγώ, με την τέχνη που έχω μάθει, μπορώ να είμαι «καυστικός» μέχρι τον Πασά.
8. Λέγεται ότι η παράδοση του θεάτρου σκιών έχει λίγους συνεχιστές σήμερα. Αληθεύει αυτό;
Για τον τουρκικό Καραγκιόζη, ναι. Στην Ελλάδα, ο κινηματογράφος, η τηλεόραση και τα ηλεκτρονικά μέσα τον οδήγησαν σε κρίση, απορροφώντας τον κόσμο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως ξέρετε, αποτελούν τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα. Όμως, έτσι, άρχισε να συρρικνώνεται το μεγάλο κοινό. Εν τω μεταξύ, το σωματείο μας δεν έχει τον ίδιο κόσμο με παλιότερα. Από τους 300-500 επαγγελματίες καραγκιοζοπαίχτες, σήμερα βρισκόμαστε στους 60-80. Ωστόσο, αυτοί οι αριθμοί δεν είναι ικανοποιητικοί για την συνέχιση της συγκεκριμένης παράδοσης.
9. Έχετε επιχειρήσει να γράψετε κείμενο για μια ολοκαίνουργια παράσταση ή να σχεδιάσετε πρωτοεμφανιζόμενους στη σκηνή χαρακτήρες;
Μου έχει ζητηθεί πολλές φορές να δημιουργήσω νέα έργα και φιγούρες που δεν υπάρχουν για παραστάσεις ιστορικού περιεχομένου. Τώρα, αν αναφέρεστε σε βασισμένες στα τωρινά δεδομένα, δεν έχω ασχοληθεί με πιο σύγχρονα θέματα, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Προσπαθώ να αναδείξω τον κλασικό Καραγκιόζη.
10. Ιδέες από την εποχή μας για παραστάσεις υπάρχουν; Ας πούμε, θα μπορούσαμε να δούμε τον Καραγκιόζη influencer ή να τρώει Dubai Chocolate;
Στοιχεία σύγχρονα και τέτοιες «πινελιές» μπορούν να υπάρξουν. Ας πούμε, εγώ έχω βάλει διαλογικές αναφορές στο TikTok σε παράστασή μου με τον Μπαρμπά Γιώργο, κάνοντας πιο προσιτή την τέχνη στις νεότερες γενιές, αλλά χωρίς αυτή να ξεφεύγει από το γνώριμο προφίλ της. Όμως, αν εμφανιστεί κάτι καινούργιο, θα βρεθεί, λογικά, ένας τρόπος να ενσωματωθεί.
11. Ο Καραγκιόζης θα μπορούσε να ασχοληθεί, πιστεύετε, με πιο σοβαρά ζητήματα, όπως το Μάτι ή τα Τέμπη;
Πάλι μέσω ορισμένων αναφορών. Ο Καραγκιόζης θα πάρει θέση, θα μιλήσει για τον άνθρωπο που έχασε το σπίτι του από τη φωτιά, θα τοποθετηθεί ως πατέρας, ως γονιός, αλλά θα διατηρήσει και ισορροπίες. Δεν νομίζω ότι είναι σωστό να μπει στην λογική του «Ποιος φταίει;», αλλά να κρατήσει την ελπίδα, την οποία θέλει για τον ίδιο και τα παιδιά του, το γενικότερο μήνυμα ότι θα περάσει κι αυτό το κακό.
12. Η ακρίβεια, εν έτει 2025 στην Ελλάδα, τι αντίκτυπο έχει στον Καραγκιόζη; Επηρέασε την τιμή του εισιτηρίου για μια παράσταση;
Εγώ προσπαθώ ο Καραγκιόζης να είναι πάντα προσιτός κι υπέρ της οικονομικής κατάστασης των θεατών του. Ωστόσο, όταν κάποιος επαγγελματίας πηγαίνει σε άλλη περιοχή, λόγω και των τωρινών συνθηκών, θα ορίσει κι ένα ανάλογο αντίτιμο. Εγώ εδώ το έχω στα 5€, άλλος σε εξωτερικό χώρο μπορεί να ζητά 6€, ενώ κάποιος τρίτος, που έρχεται από την Αθήνα, μπορεί να θέλει 7-8€.
13. Επιστρέφοντας πάλι σε εσάς, θα ήθελα να ρωτήσω αν έχετε συνεργαστεί με άλλους καραγκιοζοπαίχτες, όπως ο Τάσος Γεωργίου ή ο Άθως Δανέλλης.
Ως μέλος του Πανελλήνιου Σωματείου Θεάτρου Σκιών, έχω βοηθήσει τον Τάσο Γεωργίου και τον Άθω Δανέλλη πολλές φορές κι είμαστε φίλοι. Λόγω του ότι έχουμε μείνει λίγοι καραγκιοζοπαίχτες, είμαστε σαν μια οικογένεια. Όταν θα βρεθούμε σε ένα φεστιβάλ, θα πάμε για φαγητό όλοι μαζί, θα βγούμε όλοι μαζί. Τους γνωρίζω και με γνωρίζουν, τους έχω βοηθήσει και με έχουν βοηθήσει. Μάλιστα, θυμάμαι ότι κάποτε ο Γιάννης Νταγιάκος, μου έγραψε ένα πολύ ωραίο σημείωμα με την ευχή «Καλή επιτυχία!» για μια παράσταση, ενώ δεν με γνώριζε καλά-καλά.
14. Μιλήστε μας λίγο για τις παραστάσεις σας στον «Καραγκιόζ μπερντέ». Κάθε πότε ανεβάζετε νέο έργο;
Κάθε Κυριακή, στις 17:00, εδώ, στην οδό Σταδίου 33. Άλλοτε ανεβάζουμε κωμωδίες, άλλοτε ιστορικά, άλλοτε φανταστικά. Προσπαθώ να έχω μια μεγάλη γκάμα, ένα ευρύ «ρεπερτόριο», ώστε ο κόσμος να βλέπει τι παρουσιάζει το θέατρο σκιών παγκοσμίως, τι έχει δημιουργηθεί όλα αυτά τα χρόνια.
15. Στον «Καραγκιόζ μπερντέ» τι χωρητικότητα υπάρχει;
Περίπου 45-50 άτομα μπορούν άνετα να παρακολουθήσουν μια παράσταση εδώ. Εκτός, όμως, από αυτό, ο κόσμος έχει τη δυνατότητα να δει και τα διάφορα εκθέματα.
16. Είπατε ότι στον χώρο αυτό κατασκευάζονται φιγούρες;
Ναι. Πραγματοποιούνται σχετικά μαθήματα, τα «Μαθήματα Θεάτρου Σκιών». Τα παιδιά μαθαίνουν να φτιάχνουν φιγούρες, να τις χειρίζονται σωστά στο πανί και να μιλούν αναλόγως, ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν μπροστά σε κοινό.
17. Πού σημειώνει μεγαλύτερη ακροαματικότητα ο Καραγκιόζης; Σε μικρούς ή μεγάλους;
Αν ο καλλιτέχνης είναι σωστός, όλοι μπορούν να γελάσουν, όλες οι ηλικίες μπορούν να προσεγγιστούν. Αν ο Καραγκιόζης είναι πρωτίστως σωστός απέναντι στον λόγο του και στην υποκριτική του, μπορεί να περάσει πολλά μηνύματα. Προσωπικά, πιστεύω ότι αν ο καραγκιοζοπαίχτης έχει και καλά εργαλεία, δηλαδή ένα μεγάλο πανί και φιγούρες σκαλιστές, δερμάτινες ή από χαρτόνι, θα κάνει μια ολοκληρωμένη δουλειά.
18. Η χρήση του ονόματος του πρωταγωνιστή του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών ως μειωτικός χαρακτηρισμός είχε επισημανθεί αρνητικά από τον Ευγένιο Σπαθάρη. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτό;
Ίσως υπάρχει μια άγνοια κάποιων ανθρώπων για το τι παρουσιάζει αυτή η μορφή τέχνης. Όμως, μπορεί να έγινε κι εσκεμμένα, ώστε να χαθεί το κύρος της, επειδή ο Καραγκιόζης είχε πάντα το δικό του βήμα στον λαό.
19. Μάλιστα. Ποια είναι η γνώμη σας για τις λαμπάδες με φιγούρες του Ελληνικού Θεάτρου Σκιών;
Ο Καραγκιόζης προσπαθεί να μπει παντού, στα καπέλα, στις μπλούζες… Εμείς, οι καραγκιοζοπαίχτες, όσο μπορούμε, προσπαθούμε να κάνουμε τα παιδιά να τον αγαπήσουν. Από εκεί και μετά, είναι λογικό αυτά να τον θέλουν παντού, ακόμα και στις λαμπάδες τους.
20. Τέλος, έχετε περιοδεύσει με τον θίασό σας ή είστε πάντοτε εδώ στην μεσσηνιακή πρωτεύουσα;
Στην Καλαμάτα είμαι σταθερά εδώ και δύο χρόνια, αλλά κάνω κάθε χρόνο περιοδεία. Φέτος, κλείνουμε τα 16-17 χρόνια. Ο Καραγκιόζης είναι ένα λαϊκό θέαμα και προσπαθώ να δίνω παραστάσεις σε πόλεις και σε χωριά της Μεσσηνίας, σε συνεργασία με τον κάθε Δήμο. Πρόσφατα, αρχίσαμε να πηγαίνουμε και στην Σπάρτη. Βέβαια, τα μέρη μας είναι τόσα πολλά, που δεν μπορώ να πάω πιο έξω και κινούμαι εντός Μεσσηνίας. Ωστόσο, όπου κι αν βρεθώ, παίζω με το ίδιο πάντα μεράκι!
Σας ευχαριστούμε!
ΒΡΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΕΔΩ
