Μία συγγραφέας μετατρέπει τις πληγές των ζώων σε ιστορίες με στόχο να αλλάξει τον κόσμο των ανθρώπων. Η Κατερίνα Παπαποστόλου, διευθύντρια δημοτικού σχολείου, ιδρύτρια της ΑΜΚΕ Ζω.Ε.Σ. και δημιουργός 13 βιβλίων, έχει αφιερώσει τη συγγραφική διαδρομή της στη φιλοζωία. Οι ιστορίες που γράφει δεν γεννιούνται μόνο στη φαντασία. Πίσω τους υπάρχουν αληθινά ζώα, πληγές, εγκαταλείψεις και κακοποιήσεις, αλλά και δεύτερες ευκαιρίες που αλλάζουν ζωές. Το νέο βιβλίο της με τίτλο «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας» είναι ένα παραμύθι για μικρούς και μεγάλους και, όπως αναφέρει η ίδια στην «Espresso», το εμπνεύστηκε από μία από τις σκληρότερες υποθέσεις που έζησε: τα άτυπα κυνοκομεία της Αλεξάνδρειας Ημαθίας και τους δεκάδες σκύλους που βρέθηκαν βάναυσα εγκλωβισμένοι εκεί. Θέλετε και το πιο σημαντικό; Τα σκυλιά-ήρωες του νέου βιβλίου της, που επιβίωσαν από τα κολαστήρια, ψάχνουν σπίτι! Ποιος ξέρει; Ισως κάποιοι από αυτούς που θα το διαβάσουν να τους δώσουν μια ευκαιρία.
Είσαι εκπαιδευτικός και διευθύντρια σχολείου. Πιστεύεις πραγματικά ότι ένα παιδί που μαθαίνει να σέβεται ένα ζώο μπορεί αύριο να γίνει ένας διαφορετικός ενήλικας;
Το πιστεύω απόλυτα. Ομως μπορούν να αλλάξουν και οι ενήλικες, γιατί δεν πιστεύω στο «ο κόσμος θα αλλάξει μόνο από τα παιδιά». Ενα παιδί που μαθαίνει να αναγνωρίζει τον φόβο, τον πόνο και τις ανάγκες ενός πλάσματος εκπαιδεύεται στην ενσυναίσθηση απέναντι σε ολόκληρο τον κόσμο. Αλλά δεν μπορούμε να φορτώνουμε μόνο στα παιδιά την ευθύνη να τον αλλάξουν. Αυτό το βάρος δεν τους αναλογεί.
Εχεις γράψει 13 φιλοζωικά βιβλία και σχεδόν σε όλα εμπνεύστηκες από πραγματικά ζώα. Ολοι οι ήρωές σου γεννιούνται περισσότερο από τη ζωή και λιγότερο από τη φαντασία;
Από τη ζωή σχεδόν όλοι οι ήρωες, ενώ οι τόποι όπου διαδραματίζονται οι ιστορίες μου κυρίως από τη φαντασία! Στο «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας» δεν πέρασαν στο παραμύθι μόνο ζώα, αλλά και άνθρωποι που γνώρισα μέσα σε αυτή την υπόθεση και με σημάδεψαν με διαφορετικούς τρόπους. Αλλοι για όσα έκαναν και άλλοι για όσα δεν έκαναν. Η φαντασία απλώς τους έδωσε έναν άλλο κόσμο για να αφηγηθούν μια πραγματική ιστορία.
Υπάρχει κάποιο βιβλίο που δεν έχεις ακόμη καταφέρει να ολοκληρώσεις επειδή σε πονάει πολύ η πραγματική ιστορία πίσω από αυτό;
Ναι, το βιβλίο του Αξελ, του σκύλου μου. Γιατί, για να το γράψω, πρέπει να μιλήσω σαν να είμαι εκείνος και να ξαναζήσω τη μόνιμη αλυσόδεση, τη στέρηση τροφής και νερού και αργότερα, ως αδέσποτος, τη βάναυση κακοποίηση. Κάθε φορά που επιστρέφω στη ζωή του πριν τον διασώσω λυγίζω και σταματώ. Δεν έχω καταφέρει ακόμη να γράψω την ιστορία του χωρίς να πονάω…
Η 26η Γενάρη σημάδεψε τη ζωή σου. Τι ακριβώς συνέβη τότε;
Κατόπιν καταγγελίας της Φιλοζωικής Ομοσπονδίας «Νέμεσις», η Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς, παρουσία του ειδικού γραμματέα κ. Χρυσάκη, Συνηγόρου του Πολίτη, Αστυνομίας και άλλων αρμόδιων φορέων, πραγματοποίησε απροειδοποίητο έλεγχο σε δύο άτυπους χώρους φιλοξενίας αδέσποτων σκύλων του Δήμου Αλεξάνδρειας. Αντίκρισαν σκύλους επί χρόνια φυλακισμένους σε πολύ μικρά κλουβιά, μουχλιασμένες τροφές ανακατεμένες με κόπρανα, βρόμικα ή ανύπαρκτα νερά και λύματα που έμπαιναν στα κλουβιά. Ζώα χωρίς στοιχειώδεις συνθήκες ευζωίας και προστασία από τις καιρικές συνθήκες. Σύμφωνα με έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη, στον έναν χώρο εντοπίστηκαν ακόμη και νεκρά ζώα θαμμένα κοντά στα κλουβιά. Το Α.Τ. Αλεξάνδρειας βεβαίωσε πρόστιμα 406.000 ευρώ και πλέον αναμένουμε τη Δικαιοσύνη. Οταν έφτασα εκεί το ίδιο απόγευμα, θυμάμαι περισσότερο τα βλέμματα των φυλακισμένων σκύλων. Εκείνη την παραίτηση ενός ζώου που έχει πάψει να περιμένει. Και μια σκέψη που έγινε δέσμευση: «Τώρα που το είδες, δεν μπορείς να κάνεις πως δεν το είδες». Ακόμη παλεύω με τις τύψεις μου που δεν γνώριζα τι συνέβαινε τόσα χρόνια στην ίδια μου την πόλη. Η διαχείριση των αδέσποτων στον δήμο αποτελεί ανοιχτή πληγή εδώ και χρόνια και στο «τιμόνι» του δήμου είναι η ίδια δημοτική Αρχή από το 2016, όταν ξεκίνησε να αιμορραγεί η πληγή. Εχουμε διασώσει αλλά και θρηνήσει εκατοντάδες ζώα.
Πολλοί πιστεύουν ότι μια διάσωση τελειώνει όταν ανοίξει ένα κλουβί. Τι συνέβη όμως με αυτούς τους σκύλους την επόμενη ημέρα;
Η διάσωση άρχισε όταν άνοιξαν τα κλουβιά. Ευτυχώς, ο δήμος είχε μόλις συνάψει σύμβαση με ανάδοχο εταιρία, η οποία ανέλαβε την κτηνιατρική περίθαλψη (βρέθηκαν σχεδόν όλα άρρωστα από θανατηφόρο νόσημα για το οποίο ουδέποτε είχαν λάβει μέχρι τότε θεραπεία) και τη φιλοξενία λίγων ζώων. Τα υπόλοιπα παρέμειναν στον έναν χώρο, αφού ο δεύτερος σφραγίστηκε, σε συνθήκες που εξακολουθούσαν να έχουν σοβαρές ελλείψεις. Βρέθηκαν πολλά ζώα δίχως ηλεκτρονική σήμανση, αλλά και κάποια αστείρωτα. Οι εθελοντές δώσαμε ψυχή, χρόνο και δικά μας χρήματα, φροντίζοντας καθημερινά τα ζώα, ακόμη και για μήνες που δεν υπήρχε υπάλληλος. Κάποια, δυστυχώς λίγα, βρήκαν οικογένεια και άλλαξε η ζωή τους. Περισσότεροι από 40 σκύλοι όμως εξακολουθούν να αναζητούν το παντοτινό τους σπίτι. Δεν σταματάμε να ελπίζουμε!
Τι σε πλήγωσε περισσότερο σε αυτή την ιστορία; Αυτά που είδες να συμβαίνουν στα ζώα ή αυτά που ανακάλυψες για τους ανθρώπους και τους θεσμούς μετά;
Τα ζώα με πόνεσαν και οι άνθρωποι με απογοήτευσαν. Οχι όλοι, βέβαια. Συνάντησα εθελοντές, αλλά και ανθρώπους μέσα στις αρμόδιες Αρχές που έκαναν πολύ περισσότερα από όσα όφειλαν. Κατάλαβα πως οι θεσμοί αποκτούν το πρόσωπο των ανθρώπων που τους υπηρετούν. Και κάποιες φορές αρκεί ένας άνθρωπος στη σωστή θέση, που θα υπερασπιστεί με πάθος τη δικαιοσύνη και θα κάνει αυτό που ορίζει η νομοθεσία, για να αλλάξει αθόρυβα την πορεία μιας ολόκληρης υπόθεσης.
Τελικά, στην Ελλάδα μάς λείπουν οι νόμοι για τα ζώα ή οι άνθρωποι που θα τους εφαρμόσουν;
Νόμους έχουμε και έχουμε κάνει σημαντικά βήματα, αν και θεωρώ ότι ο Ν. 4830/2021 έχει σοβαρά προβλήματα και συχνά το βάρος καταλήγει στους εθελοντές. Το μεγάλο στοίχημα είναι αν οι νόμοι εφαρμόζονται το ίδιο για όλους, παντού και πάντα. Γιατί κανένας νόμος δεν προστατεύει ένα ζώο μόνο επειδή υπάρχει σε ένα ΦΕΚ. Δυστυχώς, επιβιώνει ακόμη σε αρκετούς δήμους η νοοτροπία ότι «δεν μας αγγίζει κανείς», οι περιβόητες «πλάτες». Και οι αντιδήμαρχοι που πραγματικά παράγουν έργο για τα αδέσποτα, με ευαισθησία και σεβασμό στη νομοθεσία, παραμένουν ελάχιστοι. Χρειάζονται έλεγχος, συνέπεια και λογοδοσία. Δεν μπορώ να κατανοήσω γιατί ο έλεγχος εκλαμβάνεται ως εκδίκηση και όχι ως προστασία. Και όσο δεν ελέγχεται ουσιαστικά η τήρηση της νομοθεσίας και στα δεσποζόμενα ζώα, οι ανεξέλεγκτες γέννες θα συνεχίζουν να τροφοδοτούν τους δρόμους με νέα αδέσποτα. Και το τίμημα θα το πληρώνουν πάντα τα ζώα.
Τι σε φοβίζει περισσότερο στα εγκλήματα κατά των ζώων;
Η στιγμή που το συνηθίζουμε. Η μεγαλύτερη δύναμη της αδικίας είναι κάποια στιγμή να πάψει να μας εκπλήσσει. Γιατί τότε δεν έχουμε μόνο αποτύχει να προστατεύσουμε τα ζώα, αλλά θα έχουμε χάσει κι εμείς κάτι από την ανθρωπιά μας.
Μέσα από όλη αυτή τη σκοτεινή πραγματικότητα γεννήθηκε το «Ταξίδι στο Νησί της Πατούσας».
Πώς μετατρέπεις ένα πραγματικό έγκλημα κατά των ζώων σε παραμύθι χωρίς να ωραιοποιήσεις την αλήθεια, αλλά και χωρίς να τραυματίσεις ένα παιδί;
Το δυσκολότερο ήταν να μην κρύψω το σκοτάδι, αλλά και να αφήσω αρκετό φως ώστε ένα παιδί να συνεχίσει να πιστεύει στους ανθρώπους. Αυτό προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε με την Εφη Στεφ. Καραγιάννη μέσα από τις εικόνες του. Ετσι η πραγματικότητα έγινε παραμύθι, οι 68 σκύλοι έγιναν ήρωες και η κακοποίηση μίλησε στα παιδιά μέσα από την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την ενσυναίσθηση και τη δεύτερη ευκαιρία.
Στο βιβλίο ο Γκρομ δεν είναι ένας μονοδιάστατος «κακός», που του άφησες χώρο για αλλαγή και συγχώρεση, ενώ προκάλεσε τόσο πόνο, ενώ ο Σείριος, ο μυστηριώδης Ιππότης της Δικαιοσύνης και πρόσωπο-κλειδί, παραμένει απόμακρος και δεν έχει καθόλου φωνή. Γιατί επέλεξες αυτές τις δύο τόσο διαφορετικές μορφές;
Γιατί ήθελα να δείξω δύο διαφορετικούς δρόμους. Ο Γκρομ, πάντα υπερόπτης, πρέπει να αναγνωρίσει το κακό που προκάλεσε για να αλλάξει, χωρίς η συγχώρεση να καταργεί την ευθύνη. Ο Σείριος, αντίθετα, απόμακρος, διακριτικός σαν αερικό, εμφανίζεται όταν πρέπει και πράττει αθόρυβα το σωστό. Τον δημιούργησα έτσι γιατί μέσα από αυτή την υπόθεση έμαθα πως εκείνοι που μπορούν πραγματικά να αλλάξουν την έκβαση μιας ιστορίας είναι συχνά εκείνοι που επιλέγουν να παραμένουν «αφανείς».
Οι 68 σκύλοι μπήκαν στο βιβλίο σου και έτσι, κατά κάποιον τρόπο, δεν μπορούν πια ούτε να εξαφανιστούν ούτε να ξεχαστούν. Ενιωσες πως τους το χρωστούσες;
Ναι! Δεν μπορούσα να αλλάξω το παρελθόν τους, μπορούσα όμως να αρνηθώ να γίνουν απλώς ένας αριθμός σε έναν φάκελο. Διαλυόμουν όταν σε κάθε αφαίρεση με παρουσία του Α.Τ. Αλεξάνδρειας κάθε σκύλος έβγαινε από το κλουβί και λάμβανε έναν αριθμό. Πολύ γρήγορα, μαζί με τους εθελοντές, τους δώσαμε ονόματα, αλλάζοντας ακόμη και κάποια παλιά, για να μην τους θυμίζει τίποτα την κόλαση που έζησαν. Τώρα υπάρχουν στις σελίδες ενός βιβλίου και, κυρίως, στη μνήμη μας. Οσο τους θυμόμαστε, η ιστορία τους θα ζητά δικαιοσύνη. Και κανείς από όσους σταθήκαμε μέσα σε αυτή δεν μπορεί πια να υπάρξει σαν να μην υπήρξε ποτέ εκεί. Κάποιοι μπορεί να αποχωρήσουν ή να επιλέξουν να μείνουν αθέατοι, όμως το αποτύπωμά τους δεν σβήνει. Οπως δεν μπορούν πια να σβήσουν ούτε αυτά τα 68 πλάσματα που περιμένουν μια νέα, ελεύθερη ζωή.
