Αυτό που ξεχωρίζει, επίσης, είναι ο Φάρος του νησιού ο οποίος κατασκευάστηκε το 1863 από την Γαλλική Εταιρεία Φάρων. Το ύψος του φτάνει τα 8,5 μέτρα και το εστιακό του ύψος είναι 75 μέτρα.
Σύμφωνα με την βιβλιογραφία, μαρτυρίες κατοίκων και ιστορικές πηγές, το νησί αυτό που το αποκαλούν και “Πασάς”, δεν ονομάζεται Πασάς επειδή ήταν κάποιος Τούρκος εκεί. Ονομάστηκε έτσι, διότι ένα μεγάλο τμήμα του νησιού ανήκε στο Δημογέροντα Δημήτρη Πατέρα. Τους δημογέροντες συνήθιζαν να τους προσφωνούν Πασάδες ως ένδειξη σεβασμού στην κοινωνία των Οινουσσών. Οπως Πασά-Παναγιωτη, Πασα-Παντελή κτλ. Ο Carl Mendellson που έγραψε το “Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως” χαρακτηρίζει τους Δημογέροντες ως “χριστιανούς πασάδες”. Το νησί από τις αρχές του 19ου αιώνα κατοικήθηκε από Έλληνες, χωρίς να έχει αναφερθεί ΠΟΤΕ στο παρελθόν εγκατάσταση Τούρκων και χωρίς ποτέ να έχει εντοπιστεί κάποιο στοιχείο του υλικού πολιτισμούς τους όπως σπίτια, χώροι λατρείας, νεκροταφεία κτλ.
Πρόσφατα λήφθηκαν και υλοποιήθηκαν δύο αποφάσεις – ορόσημα για τη Νήσος “Παναγιάς“:
Η επίσημη μετονομασία της στους διεθνείς χάρτες και η ηλεκτροδότηση του νησιού.
Ο Δήμαρχος Οινουσσών Γιώργος Δανιήλ αναφέρει σχετικά:
“Στην δημοτική μας θητεία αξιωθήκαμε να γίνουμε πρωταγωνιστές σε εξαιρετικά τιμητικά γεγονότα και σημαντικά έργα, τα οποία είχαν μείνει αόριστες υποσχέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης.
Αναφέρομαι στην απόφαση της μετονομασίας της νήσου “Παναγιάς”, η οποία μέχρι πρότινος υπήρχε στους διεθνείς χάρτες ως “Πασάς”. Με απόφαση του Δημοτικού μας Συμβουλίου (αρ. 17/2022) έγινε παμψηφεί δεκτή η αίτηση και εισήγησή μου προς το Συμβούλιο Τοπωνυμίων του Υπ. Εσωτερικών για την πράξη της μετονομασίας και την τεκμηρίωσή της. Σε όλη τη διαδρομή καθοριστική υπήρξε η συνδρομή της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας, αλλά και των υπηρεσιών του ΥΕΘΑ.
Στην Παναγιά, όμως, υλοποιήθηκε και μια ιστορική υπόσχεση της Πολιτείας, που εκκρεμούσε επί δεκαετίες και την οποία εισηγήθηκε κι υποστήριξε η δημοτική μας αρχή: η μόνιμη ηλεκτροδότηση με υποθαλάσσια καλωδιακή σύνδεση και ρεύμα μέσης τάσης. Ένα έργο, που μας υποσχέθηκε κι έφερε εις πέρας σε χρόνο ρεκόρ (μέσα σε 6 μήνες) ο Υφυπ. Εθν. Άμυνας κ. Νίκος Χαρδαλιάς. Την Μεγ. Τετάρτη του 2022 ανεβάσαμε το διακόπτη του ρεύματος και τελέστηκε στην Παναγιά Δοξολογία από τον Σεβ. Μητροπολίτη Χίου, Ψαρών και Οινουσσών κ. Μάρκο.
Η Δημοτική μας Αρχή ανέλαβε εξ ολοκλήρου την μεταφορά, εγκατάσταση, συμβασιοποίηση κι ηλεκτροδότηση του ιστορικού Ιερού Ναού του Προσκυνήματος της Παναγιάς και τίμησε τον Νίκο Χαρδαλιά για την συνέπεια, την ταχύτητα, την πατριωτική του προσφορά και κυρίως την αποτελεσματικότητά του.
Υπερήφανοι για την κορυφαία αυτή προσφορά στην ιστορία της ακριτικής νησίδας της Παναγιάς, θα είμαστε ενεργά παρόντες για να επαναφέρουμε μνήμες και να χτίσουμε προοπτικές για τα νησιά μας.”