Ο Γ.Γ Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Μανώλης Κουτουλάκης στο Συνέδριο ΟΤΑ στη Χίο

Στην εισήγηση του με τίτλο «Αναπτυξιακή Πολιτική για τους νησιωτικούς ΟΤΑ απο το Υπουργείο Ναυτιλιας και Νησιωτικής Πολιτικής» στάθηκε στα παρακάτω σημεία:

Η «νησιωτικότητα» ως όρος, κινείται σε ένα φάσμα ορισμού της, που αναλόγως του – ή των – συνομιλητή ποικίλει, δημιουργώντας ενίοτε ελαφρότητα στην αντιμετώπιση του ζητήματος και πιο συνηθισμένα ατελείς λύσεις. Το πρόβλημα αυτό – σε μεγάλο βαθμό – επιχειρεί να επιλύσει ή να βάλει σε τάξη με σαφείς ορισμούς και πλαίσιο, ο Κώδικας Νησιωτικής Πολιτικής μέσω του Ν. 4832/21 και ιδίως το μέρος αυτού που βασίστηκε στο νόμο 4770/21 περί της «Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Πολιτικής στο Νησιωτικό Χώρο».

Στάθηκα σε μια μικρή ιστορική αναδρομή της απόπειρας του κράτους να διαμορφώσει δημόσια πολιτική – ως κομμάτι των κρατικών δημοσίων πολιτικών – απο την ίδρυση του Υπουργείου Αιγαίου το 1986, έως τη συνταγματική υποχρέωση για ανάληψη ειδικών πολιτικών για τα νησιά του άρθρου 106 του Συντάγματος, την πορεία της αρχικής αντίληψης εκχωρήσεων κρίσιμων αρμοδιοτήτων (αρμοδιότητες υγείας, γεωργίας, μεταφορών, περιβάλλοντος κα), σε ένα αποκεντρωμένο (στη Μυτιλήνη) Υπουργείο Αιγαίου που δημιουργήθηκε για να εκτελέσει την εθνικη του αποστολή στο Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, μέχρι πολύ πρόσφατα, όπου η χωρική αρμοδιότητα του επεκτάθηκε – αυτονοήτως και ευλόγως – στο σύνολο της νησιωτικής επικράτειας της χώρας, για να μπορέσει να αρθρώσει οργανωμένο και ολιστικό λόγο επι κρίσιμων πολιτικών στο νησιωτικό χώρο απο τα Διαπόντια Νησιά, τη Γαύδο, τη Σαμοθράκη, το Καστελλόριζο, έως το Αγαθονησι και τη Θηρασιά.

Η σκοπιμότητα και η αναγκαιότητα διατήρησης, ενίσχυσης και αναβάθμισης μιας κυβερνητικής δομής που έχει τη μοναδικότητα χωρικής και θεματικής αρμοδιότητας (επι των νησιών), προϋποθέτει ότι κατανοούν όλοι ότι η νησιωτική πολιτική αποτελεί κομμάτι και ειδικό σκέλος της Περιφερειακής Πολιτικής της χώρας. Αυτό ακριβώς επεξηγεί το Σύνταγμα και το άρθρο 106, δίνοντας τη δυνατότητα να είμαστε απο τις λίγες χώρες που διαθέτουν ειδική κυβερνητική δομη για τη νησιωτικότητα και ταυτόχρονα μέσα απο έναν επιτελικο και συντονιστικό ρόλο να μετέχουμε της Αναπτυξιακής διαδικασίας, εξασφαλίζοντας ότι υπάρχει θεσμικό πλαίσιο, εθνικη στρατηγική, μηχανισμοί διακυβέρνησης, μεσα και εργαλεία χρηματοδότησης ειδικά εντοπισμένα στις ανάγκες των νησιών, αναγνωρίζοντας κρίσιμες υποδομές και λειτουργίες που αποτελούν τη θεμέλιο λίθο για την εφαρμογή συντρεχουσών (κατά τη θεσμική και τυπική έννοια) αρμοδιοτήτων (άρα και πολιτικών) στην ειδική αυτή κατηγορία χώρου.

Η νησιωτικότητα βασίζεται στην αναγνώριση ορισμένων θεμελιωδών χαρακτηριστικών της για να μπορέσει κάποιος κατόπιν να συμβάλει στην άμβλυνση των εγγενών ανισοτήτων που προκαλούνται λόγω ακριβώς αυτων. Ενδεικτικά αναφέρονται η χωρική/ γεωγραφική ασυνέχεια, η ατέλεια της αγοράς λόγω έλλειψης ανταγωνισμού και υποδομών, την ελλειματική λειτουργία αγοράς με εξάρτηση εισαγωγών πρώτων υλών που ενίοτε δεν υπάρχουν στις περιοχές αυτές και είναι κρίσιμες για την τοπική μεταποίηση ή παραγωγή. Το υψηλό κόστος διαβίωσης ή παραγωγής, οφείλεται επίσης στα παραπάνω φαινόμενα γεγονός που δημιουργεί ακόμη περισσότερο ασφυκτικά πλαίσια ανάπτυξης.

Το μικρό μέγεθος των νησιών, σε συνδυασμό με την αδυναμία οργάνωσης μιας τοπικά ολοκληρωμένης αγοράς ή/ και κοινωνίας με παροχές και εξασφαλίσεις μιας μεγάλης πόλης ή μιας ηπειρωτικής περιοχής, αποτελούν εμπόδιο και στη στελέχωση των Δήμων και των δημοσίων υπηρεσιών, δημιουργώντας έτσι ζητήματα στην προσπάθεια παροχής δημόσιας υγείας, εκπαίδευσης και ασφαλείας που όλοι επιθυμούμε να έχουμε ως πολίτες μιας χώρας. Η ισότιμη πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες πάντα θα είναι προβληματική, ωστόσο το κράτος και οι έχοντες την ευθύνη, οφείλουμε να δημιουργούμε ειδικές συνθήκες για ειδικές πολιτικές που στοχεύουν σε αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση: να υποστηρίξουμε τους λοιπούς αναπτυξιακούς φορείς (στο πλαίσιο μιας ουσιαστικής πολύ-επίπεδης διακυβέρνησης) στην υλοποίηση (σχεδιασμό – εξειδίκευση- χρηματοδότηση – παρακολούθηση) έργων και παρεμβάσεων που θα μειώσουν το «χάσμα» της χωρικής ανισότητας.

Οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί, μια θεσμική οντότητα που το Υπουργείο Εσωτερικων σχεδίασε και διέθεσε ως εργαλείο προς τους ΟΤΑ, συνδράμουν σε αυτό ακριβώς. Ένας διοικητικά αδύναμος νησιωτικός Δημος να υποστηριχθεί για να ικανοποιήσει το σκοπό του και να αξιοποιήσει προς όφελος της τοπικής του κοινωνίας, τους πόρους και τα ειδικά προγράμματα για να επενδύσει σε υποδομές, κοινωνικές υπηρεσίες, σε δίκτυα και οτιδήποτε θα δημιουργήσει συνθήκες ανάσχεσης της εγκατάλειψης, κίνητρα παραμονής του πληθυσμού και δημιουργία συνθηκών για νέες θέσεις εργασιας και αύξησης των εισοδημάτων.

Η κυβέρνηση την περίοδο 2019-2023, κατάφερε να θέσει γερές βάσεις και να διαθέσει στους νησιωτικούς ΟΤΑ, σημαντικούς πόρους για αναγκαία εργα και παρεμβάσεις. Στη νέα διακυβέρνηση 2023-2028 θα δοθεί έμφαση στην εξέλιξη και εξειδίκευση αυτού το προγραμματισμού με ρεαλισμό και στοχοπροσήλωση. Ποτέ άλλοτε μια κυβέρνηση δεν είχε παρουσιάσει ένα τόσο ευρύ φάσμα χρηματοδοτικών προγραμμάτων που αφορούν και τα νησιά ή αποκλειστικά τα νησιά. Πάνω σε αυτά στάθηκα, παρουσιάζοντας το ρόλο της ΓΓΑΙΝΠ και τα χρηματοδοτικά εργαλεία που σχεδιάζει, συντονίζει ή μετέχει στην εφαρμογή τους. Ήδη πάνω απο 250 εκ ευρώ αφορούν νησιωτικές λιμενικές υποδομές, 200 εκ ευρώ απο το πρώτο τομεακό πρόγραμμα για νησιωτικούς Δήμους με τίτλο «Νέαρχος» με συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, 157 εκ ευρώ για την υλοποίηση του προγράμματος Greco Islands μιας κοινής πρωτοβουλίας DG Regio και 4 υπουργείων (Οικονομίας, Περιβάλλοντος, Ναυτιλιας, Τουρισμού), 50 εκ ευρώ για ολοκληρωμένη διαχείριση πόσιμου νερού και τόσα άλλα προγράμματα που πλέον έχουν «νησιωτικό» πρόσημο ή κλείδα, για να μην αποθαρρύνονται οι νησιωτικοί Δήμοι όταν καλούνται να λάβουν μέρος σε ανταγωνιστικές διαδικασίες χρηματοδότησης με μεγάλους και προγραμματικά έμπειρους ΟΤΑ.

Η πρόκληση της εκτέλεσης, υλοποίησης, παραλαβής και εξόφλησης έργων αποτέλεσε βασικό στοιχείο της σκέψης και του συλλογισμού που ανέπτυξα και το πόσο κρίσιμο είναι να έχουμε ευελιξία, παράλληλα με τη λογοδοσία και τη διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις, χωρίς όμως να απεμπολούμε την ανάγκη για απλούστευση των διαδικασιών, ιδίως όταν η ίδια η γεωγραφική σου ταυτότητα δεν επιτρέπει να εφαρμοστούν όλοι οι κανόνες που φτιάχνονται ενίοτε για την ιδανική κατάσταση, σε ένα ιδανικό Δήμο με μια ιδανική διαδικασία που εν τελεί ποτέ δεν εφαρμόζεται. Απο τη Βαβέλ των αμέτρητων προγραμματικών συμβάσεων που καλούνται να υλοποιήσουν οι φορείς μεταξύ τους, την αδυναμία εκτέλεσης δημοσίων έργων λόγω έλλειψης συμμετεχόντων στους δημόσιους διαγωνισμούς, έως τα υψηλά κόστη υλικών κατασκευής που διαφέρουν απο τις συνήθεις τιμές του δημοσίου που η Νησιωτικότητα εκεί μετριέται σε χρήματα που καθιστούν ασύμφορη τη συμμετοχή σε διαγωνισμούς με το φόβο πολλαπλών «άγονων» διαγωνισμών να πλανάται όταν η τεκμηρίωση για προσαυξήσεις τιμών λόγω Νησιωτικοτητας δεν γίνεται εγκαίρως και καταλλήλως τεκμηριωμένη.

Ένας σωστά οργανωμένος Αναπτυξιακός Οργανισμός αναμένεται να προσφέρει τα μέγιστα σε ένα μικρό νησιωτικό Δήμο, ώστε τα επόμενα χρόνια με τις τόσες διαθέσιμες χρηματοδοτήσεις, να είμαστε σίγουροι ότι η μεγάλη ευκαιρία της νησιωτικής αναπτυξιακής σύγκλισης, δε θα είναι απλά μια θεωρία αλλά πράξη με ορατά αποτελέσματα και εργα χειροπιαστά για τους νησιώτες μας.

Στο πλαίσιο του Συνεδριου είχαμε την ευκαιρία να βρεθούμε και να κάνουμε τις δικές μας συζητήσεις με τους Δημάρχους μικρών νησιών που πλέον έχουμε αναπτύξει μια «συμμαχία» δυνάμεων, ενώ δόθηκε η δυνατότητα να αναφερθούμε στις πρόσφατες εξελίξεις για τα Greco Islands και την ανάγκη να προετοιμαστούν για να μπορέσουν να αξιοποιήσουν τα εργαλεία για τον ενεργειακό και πράσινο μετασχηματισμό τους προς όφελος των νησιωτών.

Με τον κ. Γιώργο Δανιηλ, Δήμαρχο Οινουσσών, τον κ. Κωστα Βρατσάνο, Δήμαρχο Ηρωικής Νήσου Ψαρων, την κα Λίλιαν Στεφανακη, Δήμαρχο Γαύδου, την κα Ρένα Βελισαροπούλου, Δήμαρχο Κέας (εκτός φωτό).