Γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1901, σε έναν κόσμο που ήδη έτρεμε από τις σκιές της κατάρρευσης. Ο Ιωάννης Συκουτρής δεν καταγόταν από πλούσια ή άνετη οικογένεια, αλλά από το είδος της φτώχειας που οξύνει το μυαλό και διδάσκει τη σιωπή.
Και όμως, από τα στενά δρομάκια της Μικράς Ασίας, ανέβηκε με την ένταση κάποιου που ήδη ήξερε ότι δεν είχε χρόνο για χάσιμο.
Από μικρή ηλικία, η δίψα του για νόημα έκαιγε πιο έντονα από τις περιστάσεις. Όταν οι άλλοι ακόμα μάθαιναν να χειρίζονται τη γλώσσα, εκείνος την ανέλυε, την αμφισβητούσε, την ξαναχτίζε.
Η Ελλάδα γρήγορα τον ξεπέρασε ή μάλλον, εκείνος ξεπέρασε την Ελλάδα της εποχής του όχι με αλαζονεία, αλλά με την ανησυχία κάποιου που αναζητά ένα λεξιλόγιο κατάλληλο για να μιλήσει για την αλήθεια, την ομορφιά και τη φθορά.
Σπούδασε στην Αθήνα, αργότερα στη Λειψία και στη Χαϊδελβέργη, και άφησε το στίγμα του όχι μόνο ως φιλόλογος, αλλά και ως άνθρωπος που μπορούσε να κοιτάξει τα αρχαία κείμενα στα μάτια και να τους θέσει δύσκολα ερωτήματα. Όταν δημοσίευσε το σχόλιό του για το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα σε ηλικία 33 ετών, δέχτηκε τόσο επαίνους όσο και επικρίσεις.
Ο Συκουτρής δεν ανήκε στον ασφαλή κόσμο των ουδέτερων ακαδημαϊκών.
Ήταν «επικίνδυνος». Η πένα του ήταν κοφτερή, το μυαλό του ακόμα πιο κοφτερό και η ζωή του τραγικά σύντομη. Αφαίρεσε τη ζωή του το 1937, σε ηλικία μόλις 36 ετών, αφήνοντας πίσω του όχι μόνο δοκίμια και διαλέξεις, αλλά και τον πόνο ενός ερωτήματος που δεν απαντήθηκε ποτέ πλήρως: Τι σημαίνει να ζεις διανοητικά σε έναν κόσμο που φοβάται τη διανόηση;
7 αποφθέγματα του Συκουτρή
1. «Ο ηρωικός άνθρωπος, και μόνος αυτός, ζη έντονα και πλούσια ολόκληρον την Ζωήν».
2. «η απόλυτος αισιοδοξία διά την ζωήν, η πίστις πως ο άνθρωπος στο βάθος του είναι καλύτερος από ό,τι εκδηλώνεται, πως η φύσις του ανθρώπου είναι καλύτερα της μοίρας του, ότι ένας άνθρωπος ακολουθώντας πιστά τον εαυτό του ποτέ δεν μπορεί να είναι απόλυτα κακός…».
3. «Το σκοτάδι της μοναξιάς απλώνεται ολοένα πυκνότερο γύρω μου… Αισθάνομαι τόση θλίψη μέσα μου, τόσο μειωμένο τον εαυτό μου, που αρχίζω να διερωτώμαι αν αξίζω την αγάπη τη δική σου, την αγάπη των άλλων παιδιών γενικώς, την αγάπη της γυναίκας μου και του Μίνου, την αγάπη όλων που μ’ αγαπούν».
4. «Αγωνίζομαι πολύ, για να κρατήσω την ισορροπία μου ανάμεσα στο χάος των εξωτερικών συνθηκών της ζωής μου και την άβυσσο των εσωτερικών κινημάτων της ψυχής μου».
«…αναμετρώ οδυνηρά πόση απόστασις με χωρίζει από το ύψος που μου διέγραψαν οι μεγάλοι μου διδάσκαλοι (ο Πλάτων πρώτος και κύριος), από το ύψος ακόμη, που με τοποθετείτε ίσως εσείς, που μ’ αγαπάτε».
5. «δύο πιο δυνατούς δεσμούς, που πρέπει να έχει ο άνθρωπος από τη στιγμή που έρχεται στον κόσμο: τη γενέθλια γη και τον απόγονο».
6. «Δεν υπάρχει πλέον ίχνος πνεύματος στη Γερμανία. Κυριαρχεί η στρατοκρατία με όπλο τη βία».
7. «Θέλει συνεχή μελέτη, σκέψη, προσοχή. Είναι έρωτας η φιλολογία. Θέλει αφοσίωση και πίστη».
